Marjan Hajnal  

(glavni urednik i tehnička realizacija)

U VOLJENOJ ZEMLJI

Antologija radova useljenika u Izraelu iz ex-Jugoslavije

/9.3.2005./

PREDGOVOR

 

 

“Tako nas je historija vratila ovamo odakle smo krenuli:

kružnica kroz vijekove koja se zatvara”

                                    (dr. Josef Lador)

 

Iako obilježen kao dug, tragičan i neizvjestan put kroz trnovite lavirinte historije, tokom epoha lutanja, padova, porobljavanja i sudara s nečovječnošću, taj put omogućio je jevrejskom narodu sticanje potpune samosvijesti o značaju opstanka i povratka korijenima vlastite kulture, svome jeziku, podneblju, tradiciji. Feniksovski povratak koji je na kraju uslijedio, predstavlja sublimat uspona i trijumf obnovljene slobode. Da nije imao viziju konačne slobode, narod Jevreja nikada ne bi ostvario svoje pravo na slobodno egzistiranje koje mu se osporavalo i osporava nažalost i danas. Neovisno o tome da li su bili po vokaciji obični ljudi, prihvaćeni ili odbačeni proroci, umjetnici ili ne, svi sudionici u toj, sigurno najpoznatijoj epopeji, učestvovali su na svoj način u dimenzioniranju i oblikovanju osebujnog i posebnog spektra izraza koji tvore umjetničko svođenje historije na proživljeni nemir, bol i žal, ali i iskonski ukorijenjenu nadu i optimizam.

Geneza spoznaje o vlastitom identitetu povezana je sa ponovnim otkrivanjem zaboravljenih vrijednosti, zastupljenih u širokom spektru duhovnosti, pohranjenih prije svega u jeziku kao osnovnoj riznici kulture, pri čemu se kao posebna odrednica izdvaja rekonstrukcija estetičke dimenzije samoga jezika. Riječ je o genezi ukupnog smisla estetetiziranog vizionarstva praotaca buduće države, a njihova vizija bila je jednostavna – opstati i obnoviti duh svog naroda u vlastitoj zemlji. Taj motiv bio je i ostao najbitnijim elementom estetike mogućeg. U biću jezika prebiva duh svakog naroda, ali za Jevreje njihov obnovljeni jezik ima poseban značaj jer predstavlja nepresušno vrelo nadahnuća za sve vidove stvaralaštva.

KORICE

Ova knjiga predstavlja kratak prikaz stvaralačkog doprinosa useljenika iz bivše Jugoslavije u izgradnji autentične kulture modernog Izraela. Originalnost jugoslavenskog modela suživota sefardskih i aškenaskih Jevreja jedan je od pokazatelja mogućnosti sintetiziranja kultura, što je u nekim drugim regijama bilo ponekada teško zamislivo. U slobodnom dodiru različitih mentaliteta, na područjima Jugoslavije iskristalizirao se oblik koegzistencije, znatno ranije nego što se još i pomišljalo o osnivanju zajedničke države. Problem povremenog neprihvatanja od strane susjeda uticao je da taj fenomen preraste u moćan simbol težnje za ujedinjenjem svih zajednica raspršenih širom svijeta. U hronološkom rasponu u kom je lociran sadržaj knjige (od kraja 18. i početka 21. st.) prisutan je bogat i intenzivan stvaralački rad Jevreja Jugoslavije koji su poput sunarodnika u dijaspori, uporedo izgrađujući trenutni duhovni ambijent, neprekidno maštom i nadanjima bili usmjereni zemlji porijekla svojih praotaca. Dolaskom u izazovnu Obećanu Zemlju, produžila se njihova intenzivna potraga za vlastitim identitetom što je trajala tokom posljednja dva milenijuma i koja je proizvela poseban umjetnički senzibilitet, utkan u tako prepoznatljiv način sagledavanja odnosa svjetlosti, zvuka, boje, pokreta. Iz razumljivih razloga, tragički umjetnički pathos u umjetnosti Jevreja neizbježno je prisutan i u ovoj knjizi. Kao nevidljiva supstanca njihovog bića, on natapa pripovjetke, stihove, slike, scenska i muzička djela.

Posljednji rat koji je donio kraj postojanju države Jugoslavije ostavio je loše posljedice i na status jevrejskih zajednica. Veliki broj njihovih pripadnika potražio je novu domovinu, a jedan dio se uselio u Izrael. Jedni su se asimilirali brzo, drugi su ispoljili nostalgiju, sličnu svakoj onoj koju su Jevreji nosili u srcima kada bi morali još jednom napustiti svoje domove, prijatelje, ambijent koji su voljeli, kome su pružali najbolje dijelove svojih sklonosti i ne male zasluge u nauci, umjetnosti, razvoju civilizacije.

Jedna od osnovnih intencija ove knjige ogleda se u nastojanju da se sačuvaju od zaborava neka bar najznačajnija imena stvaralaca (poput rabi Alkalaja, Cvia Rotema, Hinka Gottlieba i drugih pionira cionizma s južno-slavenskih područja) koji su ostavili neizbrisiv trag u dijademi ne samo jevrejskog stvaralaštva, već i u domenu opšte humanizacije svijeta.

Sudeći prema onome što ilustruje ova zbirka, ponirući kroz ne uvijek do kraja definirane i vidljive uzroke i slojeve umjetničkih izraza kojima je ona posvećena, evidentno je, ipak, da postoji jaka tendencija povezivanja klasičnog i suvremenog u širem smislu. Iznad svega, prisutna je želja kod svih da se sačuva bogati kulturni kolorit podneblja iz koga su potekli umjetnici od kojih su neki dostigli svjetski ugled. Među najznačajnijim momentima povezivanja i identifikacije je bogatstvo zajedničkog jezika kojim se prevladavaju aktuelne razlike i koji ne dopušta razloge za izolaciju i konačni pesimizam. Jedan od ciljeva ove zbirke u prozi, stihu i likovnom izrazu leži upravo u afirmaciji pozitivnog naslijeđa iz nekadašnje postojbine sa kojom nikada nisu sasvim pogubljene duhovne i emocionalne veze. Te veze žive i dokazuju da je moguća ne samo umjetnička komunikacija nego i opšta, ljudska.

——————

Iz objektivnih razloga, u knjizi nisu zastupljeni svi stvaraoci rodom iz bivše Jugoslavije u Izraelu. Uz dužno izvinjenje onima koji su izostavljeni ovom prilikom, toplo se zahvaljujem svima koji su učestvovali svojim radovima u realizaciji ovog projekta.

About bosanac1v

Humanist, publicist

Komentariši

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava / Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava / Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava / Promijeni )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Odjava / Promijeni )

Povezivanje na %s