Dr Čedomir Bogićević

„Homerov arhipelag“, Borislava Jovanovića: Filozofski roman o čovjeku i mitu

Plodonosni književnik i literarni stvaralac, prozaik, romanopisac, pjesnik, antologičar, književni kritičar, esejista, publicista, povjesničar književnosti, filozof, kulturni i javni djelatnik, glasnik znamenitih djela izdavačke produkcije u oblasti crnogorske istoriografije i istorijske kulturografije, Borislav Jovanović, obogatio je novim djelom duhovnu i književnu scenu crnogorsku.

homerov arhipelag1 238x300 „Homerov arhipelag“, Borislava Jovanovića: Filozofski roman o čovjeku i mituAutor kultnih ostvarenja: „Bijeli gavran“, „Platonov plač“, „Mala Moskva“ (romani), „Kenotaf“, „Otkrivanje Tanatosa“, „Rječnik djetinjstva“, „Dva sunca“ (poezija), „Libroskopija“, „Crnogorski književni urbanitet“, „Nova crnogorska književnost“ (književna kritika), „Biblion“, izbor iz crnogorske poezije, „Spornik“ izbor iz poezije Radovana Zogovića, dobitnik je nagrade „Risto Ratković“, Limskih večeri poezije, Nagrade opštine Mojkovac, novinske nagrade za životno djelo – „Crnogorac“ i dr. Ovaj polihistor i erudita, suptilni znalac tanane niti ljudskog bivstva od praizvora i pramaterije do poetike i etike, kao supstancionalne strukture mišljenja i bića u čijem je središtu čovjek i njegovo dostojanstvo, u Minervin hram spoznanja prinio je kapitalni dar svog stvaralačkog duha posvećen epistemologiji mita i logosa kao djelatnih oblika ljudskog bivstva što filozofsku ekspresiju reflektiraju preko fundamentalnih toposa duhovne baštine čovječanstva – filozofski roman o čovjeku i mitu, o knjizi i životu, o pisanju kao strasti življenja, o ljepoti etičkog i nadahnuću poetičkog, o umstvenim projekcijama čovjekovim kroz vrijeme i prostor „Homerov arhipelag“, kratka povijest vječitog meta-svijeta, čiji je izdavač Nacionalna biblioteka Crne Gore „Đurđe Crnojević“.

O povijesti mita

Crnogorska duhovnost dobila je svoj „Sofijin svijet“, i svog Justejna Gordera, autora čuvenog romana o istoriji filozofije, ali sa supstancijalnom razlikom što je Borislav Jovanović napisao filozofski roman o povijesti mita i logosa u funkciji prosvjetljenja ljudskog duha, etičke utemeljenosti ljudskog mišljenja i bića i humanističke vizije o čovjeku i njegovoj sudbini. Čuveni filozof Marjan Hajnal rekao je za ovo Jovanovićevo djelo da predstavlja „podvig vrijedan viteške plemićke titule najvišeg duhovnog reda, bezmjerno po smislu svojih poruka, ne znajući da li je moćnije po rečenom ili naslućujućem“.

Roman u sedam poglavlja, što simbolički čine sedam Helijevih rijeka i sedam otoka u akvatorijumu između Scila i Haribda, koje okružuje Arhipelag, kao čudesni fenomen brodovjesnika i brodolomnika, iz davno zaboravljenog svijeta rodne samosvijesti čovjekove, prepuštenih nemilosrdnoj borbi  u današnjoij civilizaciji protiv atavizma, neznanja, primitivizma, duhovne pustinje, antikulture, socijalnog darvinizma, okrenutim materijalnoj profilaksi ljudske zajednice koja gradi svijet profita i kapitala, po načelu da je svako kovač svoje sreće. U toj dramaturgiji duhovnog nasljeđa antičkog doba Borislav Jovanović nas vraća u prapočetke ljudske poetike sa pričama koje su nam darovale muze – ljeporeke ćerke Sjećanja – Mnemosina, u svrhu da budu zaborav zla i odušak od svih briga, o podvizima heroja učinjenim nekad davno, o uzvišenim bogovima sa Olimpa,pa kad se čuje riječ, golema tuga života zaboravlja se lako (Hesoid).

Na palubi jedrenjaka „Maria Magdalena“, odvija se veliki simpozijum mudrosti duha,te filozofskih rasprava, etičkih dilema o socijalnom ustrojstvu društvenih formacija i poredaka i položaju čovjeka, u kome defiluju antički likovi: Homer, Hesoid, Zevs, Paris, Odisej, Muze, Plejade, Sizif, Diogen, Antigona, Danaja, Hermes, Europa, Artemida, Zenon, Tezej, Harmonija, Dijana, Platon, Aristotel, Herodot, Parmenid, Heraklit, Ovidije, Marko Aurelije, Janus, Oktavijan Avgust, Ciceron, Hesperide, ali i likovi iz novijeg doba stvaralačkog agona – Dante, Leonardo da Vinči, Herder, ali i sami tvorac romana kroz lik junaka Autora, koji zna da postavlja filozofska pitanja ovom velikom simpozionu uma i duha, a oni sami vode čudesne rasprave o smislu ljudskog bivstva, pri čemu monološki traktat o filozofskom smislu poetike i ljepote života iz usta Plejada (sedam Atlantovih ćeri, ljubimice bogova i ljudi, koje si izvršile samoubistvo kada su doznale da im otac Atlas mora na leđima držati nebeski svod, nakon čega ih je Zevs pretvorio u zvijezde) predstavlja najuzvišenije stranice svjetske književnosti i njene poetike i filozofije o sudbini čovjeka. Tvorac ovog djela u stvari je moderni Janus, zastupnik izgubljene civilizacije što hita da spasi posljednje ostatke svjetske ljepote homo sapiensa i to pomoću knjige, kao neizostavnog pratioca svakog kormilara bilo kog sociabiliteta, jer bez mudrosti i duhovnosti, kaže B. Jovanović, nema vrline, a bez vrline nema ničeg osim povratka u haos, poručujući: „Ubiti knjigu isto je što i ubiti čovjeka“.

Pisac Jovanović iskazuje snažnu ekspresiju eruditskih potencijala svog stvaralačkog duha, potvrđujući da veliki pisac može biti samo onaj koji poznaje povijest svih vremena, jer se kroz takvu sintezu putem velike filozofske strukture ljudskog mišljenja na putu od haosa do logosa svijet oblikuje po mjeri čovječnosti. Beočug ostvarenja prethodnih naraštaja i njihovog svijeta mrtvih nadovezuje se u lancu otkrića ljudskog duha novih naraštaja, jer su sve pojave u svijetu djelovi opšteg logosa, a mitologija kolijevka i djetinjstvo čovječanstva i trajna odlika ljudske kulture (Đan Batista Viko), a oblici filozofskog mišljenja udruženi sa mitologijom i poetikom praizvor najdragocijenijeg blaga ljudske kulture, zbog čega su jezik, mit, filozofija, antropologija, pjesništvo i književnost jedno isto (Herder) i kao takvi neophodan uslov i pramaterija svake nauke, poezije i umjetnosti (Šeling).

Uzvišena poruka

Zadaća je čovjeka da stalno pronalazi više forme svoje etičke opstojnosti kao izražajne fenomene svoje ljudskosti, a da bi se to postiglo potreban je neki novi Sizif, novi Homer, ali i neki novi Autor, kakav je naš pisac, da sakupe snagu poput Atlasa, ponesu teret života i stalno valjaju uzbrdo okamenjeni grijeh čovječanstva. Pisac postavlja pitanje ima li čovjeka bez sizifovskog sačovjekovanja i pri tome odgovarajući: „Treba sačovjekovati, to je moja Plutarhova riječ. Srdačno učestvovati, kako u sreći, tako u nesreći svojih saljudi i biti čovjek među ljudima. To je put eutimije. Ona od svakog dana pravi praznik.“ Autorova kovanica – sačovjekovati, nova je ljudska i etička dimenzija njegovog filozofskog rječnika i biva sinonimom za humanost i koegzistenciju. Uzvišena poruka velikog filantropa, povjesničara književnosti, poetičara, etičara i humaniste, Borislava Jovanovića, čija je književnost, filozofija i povijest okrenuta potrebama ljudskog bića, služi na čast ne samo crnogorskom društvu, nego i ljudskom rodu,upozoravajući čovječanstvo i njegove kormilare na potrebu stalnog preispitivanja ljudskih puteva, na osnovama učenja velikih epigona ljudskog duha, „jer tajna čovjeku čovjek je najviša“ (Njegoš).

Autor predočava moralne obrasce i primjere ponašanja u životu, podsjećajući na Platonovo djelo „Država“ u kojem je ovaj antički filozof kazao da je zadaća mitologije i filozofije da učvrste hvale vrijedna ljudska ponašanja i da pokažu ljudima kako treba ispravo živjeti, te da ove odabrane priče, kaže Platon, „damo dadiljama i majkama da ih pričaju djeci više njegujući njihove duše, nego njihova tijela“. Iznova je u novoj strukturi bivstva oživljen ontički duh helenskog doba i antike, Sokratov svijet sebe samoga, Platonov svijet ideja o čovjeku i društvu kojim upravljaju filozofi, pretočenoj u realnu empiriju duhovnosti za doba cara i filozofa Marka Aurelija, koji će na kraju svoga puta pod zvijezdama, poručiti: „Ja jesam rimski car, sahranjen u Hadrianovom mauzoleju, na čijim su stubovima obilježene sve moje pobjede, ali moj je najveći trijumf pobjeda mene filozofa Marka Aurelija, nad Markom Aurelijem, vojskovođom i rimskim imperatorom. Kao car imao sam Rim, kao filozof – univerzum“.

Advertisements

Komentariši

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava / Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava / Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava / Promijeni )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Odjava / Promijeni )

Povezivanje na %s