Marjan Hajnal

untitled

PRIČE IZ JERUSALIMA

(Tekst iz nedovršene knjige “Kontrasti Izraela”)

Mnogi su mislili da su upoznali i razumjeli probleme i čari ove zemlje. Ipak, jedno od najljepših i najobjektivnijih svjedočanstava ostavio je iza sebe škotski slikar David Roberts (1796-1864) iz Edinburga. Putujući po Egiptu, Libanu, Palestini, ostavio je više slika od neprocjenjive dokumentarne vrijednosti. Fascinira ne samo kvalitet njegovih slika već i njihov broj, ali više od svega u prvom planu je umjetnikova hrabrost i spremnost da se slobodno kreće i boravi na nikad sigurnim prostorima. Ostavio je iza sebe mnogo više od samih umjetničkih djela. Ona govore o jednom vremenu, običajima, sasvim jednoj drugoj psihologiji od današnje. Prikazi starih antičkih gradova čije ruševine tek neznatno proviruju ispod nanosa zemlje i pijeska ukazuju na mentalitet ljudi koji i kada su hodočasnici, nikada ne žure. Ujedno, porede li se ta vremena od samo vijek i po ranije sa današnjim, vidljivim postaje osnovni negativni utisak do koje mjere je prenaseljenost doprinijela uništenju oreola svetosti starih sakralnih objekata, i, općenito gledano, dehumanizaciji drevnog ambijenta. Na Davidovim platnima su ovjekovječeni mahom trenuci njegovog vremena, potkraj 19. st., ali ima i prikaza koji prodiru u mnogu dublju prošlost. Jedna od slika prikazuje osvajanje Jerusalima u vrijeme rušenja Drugog hrama 70-te godine.

Roberts 3

Davide Roberts: Osvajanje Jerusalima

Ostale slike su dokumentarnog karaktera iz posljednjeg perioda Otomanske imperije.

Neobično je zanimljivo upoređivanje prikaza gradova na njegovim slikama sa današnjim izgledom istih.

Bliski istok na slikarskoj paleti Davida Robertsa u svakom slučaju tek najavljuje smisao nekadašnjeg uzbudljivog života punog preokreta, ali i pronađenog mira koji nedostaje današnjim prenapučenim zagađenim gradovima. Nomadi u pustinji i njihove kamile, koze, ovce, ne mogu se više kretati, nisu pošteđeni asfalta koji presijeca polja bukom i zlim mirisom sagorene nafte.

Roberts 1

S razvojem civilizacije proporcionalno se smanjuje prostor slobode i čistoća elemenata života. Da li je civilis istinski civilis? Čovjek prirode milionima godina je isti: vezan za zemlju, zagledan u nebo.

Najljepše je nebo gledano iz Negeva. Pustinja u zagrljaju s Univerzumom, njegovim zvijezdama, kao raspršenim sjemenkama papaje. Tisućama i možda milionima godina, čovjek je živio pod otvorenim nebom, sklanjajući se u pećine jedino za nevremena ili u toku zima, ali u pustinji mu je bio dovoljan samo šator. Ko nije nikada doživio ljepotu noćnog neba iznad pustinje, ne može ni naslutiti zebnju i moru jednog slobodnjaka stiješnjenog u betonskom soliteru, nad provalijom dubokom, sada već, i nekoliko stotina metara.

Gdje su tu svici, šakali, noćne ptice, odsjaj vatri i svirka doboša (darbuka) što dopire od nešto udaljenih susjeda?

Zapadnom čovjeku ostaje da se vajka i zavidi slobodnjaku koji umjesto čvrstog krova više voli krov svog čadora što se njiše u ritmu pustinjskog vjetra. Takav krov i da se sruši, neće ga povrijediti. Ako se pustinjaku ne spava, na prvi korak je pod ozvjezdanom kupolom mnogo većeg čadora koji ga nikada neće iznevjeriti.

Grad ubrzano guta vrijeme, građanke zaboravljaju šta to uistinu znači biti majka. Sveproždiruća buka i koncentrovani smrad, otrovi, atomski pakao, to li je civilizacija? Šta bi rekao Herod da vidi jadne ostatke svoje nekad velelepne zadužbine?

 

Advertisements

Komentariši

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava / Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava / Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava / Promijeni )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Odjava / Promijeni )

Povezivanje na %s